فهرست مطالب
اصفهان را در هر فصلی میشود دید، اما هر فصل شهر دیگری نشانتان میدهد. این شهر در دشتی به شرق رشتهکوه زاگرس و بیش از ۱۵۰۰ متر بالاتر از سطح دریا نشسته است؛ هوایش خشک است، باران کم میبارد و در سال بیش از سه هزار ساعت آفتاب دارد. روزهای تابستانش داغ است و شبهای زمستانش سرد.
این راهنما دو بخش دارد: نخست اینکه کی به اصفهان بروید و چه چیزهایی را پیش از سفر بسنجید، و سپس برنامهای سهروزه که بناهای اصلی شهر را بیشتاب پوشش میدهد و برای بیشتر بخشهایش راهنمای مفصلتری هم داریم.
اصفهان در چهار فصل
عددهای این بخش میانگینهای سیسالهاند و هوای هر سال ممکن است از آن گرمتر یا سردتر باشد. بارش سالانه بهطور میانگین حدود ۱۳۵ میلیمتر است و تقریباً همهاش از آبان تا اردیبهشت میبارد؛ از خرداد تا شهریور باران بسیار نادر است.
بهار؛ معتدل، سبز و پرمسافر
در فروردین و اردیبهشت، میانگین بیشینهٔ دمای روز میان ۲۰ و ۲۹ درجه است و شبها خنک میشود. درختان باغهای چهلستون و هشتبهشت سبز میشوند و هوا برای پیادهرویهای طولانی در شهر دلپذیر است.
اما تعطیلات نوروز پرمسافرترین زمان سال در اصفهان است و در این روزها، شمار بازدید از جاذبههای تاریخی و گردشگری استان به میلیونها نفر میرسد. ساعت بازدید برخی بناها در نوروز طولانیتر میشود، اما شلوغی هم بیشتر است. اگر دستتان باز است، سفر را به روزهای پس از تعطیلات نوروز یا اردیبهشت بسپارید.
تابستان؛ ظهرهای داغ، شبهای زنده
در تیر و مرداد، میانگین بیشینهٔ دما به ۳۶ تا ۳۸ درجه میرسد و هوا بسیار خشک است، اما شبها بهطور میانگین تا حدود ۲۰ درجه خنک میشود. روز تابستانی را دو نیم کنید: صبح زود و عصر برای فضاهای باز، ظهر برای بازار سرپوشیده و استراحت. شبهای تابستان هم فرصت خوبی برای میدان نقش جهان و کنار پلهاست.
پاییز؛ هوای راه رفتن
مهر هنوز گرم و آفتابی است و میانگین بیشینهٔ دمای روز در آن به ۲۶ تا ۳۲ درجه میرسد؛ در آبان این میانگین به ۱۷ تا ۲۶ درجه کاهش مییابد و شبها سرد میشود. نخستین بارانها معمولاً از آبان میبارد. برای مسیرهای پیاده، از بازار بزرگ تا کوچههای جلفا، پاییز یکی از دلپذیرترین فصلهاست.
زمستان؛ سرد، آفتابی و آرام
در دی و بهمن، میانگین بیشینهٔ دمای روز ۱۰ تا ۱۴ درجه است و میانگین دمای شب به زیر صفر میرسد. برف در اصفهان کمیاب است و بهطور میانگین تنها چند روز در سال، بیشتر در دی و بهمن، میبارد. آفتاب زمستانی اما کم نیست؛ لباس گرم بردارید و برنامهٔ روزهای کوتاه را فشردهتر بچینید.
زایندهرود؛ پیش از سفر خبرش را بگیرید
پلهای تاریخی اصفهان بر رودی ساخته شدند که در گذشته سراسر سال آب داشت. اما سالهاست زایندهرود در شهر اصفهان پیوسته جاری نیست: آب در دورههایی از سال، بیشتر برای کشاورزی، رها میشود و زمان و مدت آن را هر سال مدیریت منابع آب، بسته به بارش و ذخیرهٔ آب، تعیین میکند.
پس در هیچ فصلی نمیشود آب روان زیر سیوسهپل را از پیش تضمین کرد. اگر دیدن رودخانهٔ جاری برایتان مهم است، پیش از سفر خبرهای بازگشایی زایندهرود را دنبال کنید. اگر هم بستر رود خشک بود، ناامید نشوید؛ پلها در غروب و شب همچنان از زیباترین صحنههای شهرند.

تقویم را هم نگاه کنید
- بسیاری از بناهای تاریخی در تاسوعا و عاشورا، ۲۸ صفر، ۲۱ رمضان و ۲۵ شوال تعطیلاند. این مناسبتها قمریاند و هر سال حدود ۱۱ روز زودتر از سال پیش در تقویم خورشیدی میافتند.
- مسجد شاه (مسجد امام) در روزهای اعتکاف (۱۳ تا ۱۵ رجب) به روی گردشگران بسته است.
- جمعهها و روزهای تعطیل رسمی، بسیاری از حجرههای بازار بستهاند.
- کلیساهای جلفا در روزهای تعطیل تقویم خلیفهگری ارامنهٔ اصفهان بستهاند و ساعت کارشان در دو نیمهٔ سال یکسان نیست.
برنامهٔ سهروزه
این برنامه فرض میکند در نزدیکی بافت تاریخی اقامت دارید، بیشتر راهها را پیاده میروید و برای فاصلههای دورتر از تاکسی کمک میگیرید. هر صبح ساعت بازدید بناهای آن روز را بررسی کنید؛ ممکن است برخی بناها برای مرمت بسته باشند.
روز یکم؛ نقش جهان، چهلستون و هشتبهشت
صبح را به مسجد شیخ لطفالله و مسجد شاه بدهید، ظهر را در سایهٔ سردر و بازار قیصریه بگذرانید و عصر از ایوان عالیقاپو میدان را تماشا کنید. جزئیات این بخش، از دالان پیچدرپیچ شیخ لطفالله تا تالار موسیقی عالیقاپو، در برنامهٔ یک روز کامل در میدان نقش جهان آمده است.
پیش از غروب به چهلستون بروید؛ از آنجا تا هشتبهشت، در دل باغ بلبل، حدود نیم کیلومتر در خط مستقیم راه است. این کوشک دوطبقهٔ هشتضلعی را شاه سلیمان صفوی در ۱۰۸۰ ق ساخت؛ تالاری میانی با اتاقهایی گرداگرد آن که با نقاشی، آینهکاری، کاشی و گچبری آراسته شده است. روز پرباری است؛ اگر خسته شدید، به تماشای هشتبهشت از میان باغ بلبل بسنده کنید و شب را در میدان نقش جهان به پایان برسانید.

روز دوم؛ بازار، مسجد جامع و پلها در غروب
صبح از سردر قیصریه راه بیفتید و زیر طاقهای بازار بزرگ تا میدان عتیق و مسجد جامع عتیق پیش بروید. ایستگاهها، فاصلهها و معنای راسته و تیمچه و چهارسو را در پیادهروی بازار از قیصریه تا مسجد جامع آوردهایم. برای خود مسجد جامع، که در فهرست میراث جهانی است، دستکم یک ساعت وقت بگذارید.
پس از ناهار و استراحت، پیش از غروب به کنار زایندهرود بروید؛ مسجد جامع تا سیوسهپل در خط مستقیم بیش از ۳ کیلومتر فاصله دارد و بهتر است تاکسی بگیرید.
سیوسهپل، با ۳۳ دهانه و حدود ۲۹۵ متر درازا، یادگار روزگار شاه عباس یکم است. از آنجا در امتداد رود و از کنار پل جوبی تا پل خواجو قدم بزنید؛ فاصلهای نزدیک به ۱٫۷ کیلومتر در خط مستقیم. خواجو هم پل بود و هم بند، و عمارت میانهاش برای اقامت کوتاه شاه ساخته شده بود.

روز سوم؛ آتشگاه، منارجنبان و جلفای نو
روز را در غرب شهر و با آتشگاه اصفهان شروع کنید، حدود ۱۰ کیلومتر دورتر از میدان نقش جهان. بقایای آجری این مجموعهٔ ساسانی بر فراز کوهی نشسته که از بالایش دشت و شهر تا کیلومترها دورتر پیداست. راه بالا رفتن شیبدار است؛ کفش مناسب بپوشید، با احتیاط بروید و پیش از گرمای روز برسید.
کمی بیش از ۲ کیلومتر به سمت شرق، منارجنبان است؛ آرامگاه عمو عبدالله کارلادانی، زاهدی که در ۷۱۶ ق درگذشت. دو منارهٔ آن را بعدتر بر ایوان مزار افزودند و شهرتش از آن است که با تکان دادن یکی، دیگری هم میجنبد. بازدیدکنندگان نمیتوانند از منارهها بالا بروند و لرزاندنشان را معمولاً متصدی بنا در نوبتهای مشخصی نشان میدهد؛ زمان نوبت را همانجا بپرسید.
عصر را به جلفای نو بسپارید، حدود ۶ کیلومتر دورتر به سمت شرق؛ محلهٔ ارمنینشینی که در آغاز سدهٔ یازدهم هجری، در کرانهٔ جنوبی زایندهرود، برای ارمنیانی بنا شد که به فرمان شاه عباس یکم از جلفای کنار رود ارس به اصفهان کوچانده شده بودند.
نمای آجری سادهٔ کلیسای وانک هیچ نشانی از درونش نمیدهد: دیوارها و گنبدی پوشیده از نقاشی و طلاکاری. موزهٔ وانک در همان مجموعه است و کلیسای بیتلحم، با ۷۲ نقاشی از زندگی مسیح، در چند قدمی آن. برای کوچهها و آداب بازدید، راهنمای پیادهروی جلفای نو و کلیسای وانک را بخوانید. سر شب، اگر پایتان هنوز یاری میکند، از وانک تا سیوسهپل حدود ۱٫۵ کیلومتر در خط مستقیم راه است.


اگر برنامهتان جور دیگری است
- فقط دو روز دارید: دو روز نخست را همانطور که آمده دنبال کنید؛ اگر جلفای نو برایتان مهمتر است، در روز دوم آن را جای مسجد جامع بگذارید و غروب از جلفا پیاده تا سیوسهپل بروید.
- روز چهارم دارید: سراغ خانههای تاریخی و موزهٔ حمام علیقلیآقا بروید، که ساعت بازدیدش را باید پیش از رفتن پرسید، یا نمای بیرونی برج کبوتر مرداویج را ببینید که همیشه در دسترس است.
- در گرمای تابستان: آتشگاه را در خنکای صبح ببینید و ظهرها را به بازار و فضاهای سرپوشیده بسپارید.
- با کودکان: چمنهای میدان نقش جهان و تماشای جنبیدن منارها سرگرمشان میکند؛ دربارهٔ بالا رفتن از کوه آتشگاه، به توان آنها توجه کنید.


