فهرست مطالب
اصفهان شهر کاشی، آب و نور است و بسیاری از قابهای بهیادماندنیاش بیش از دوربین گرانقیمت، به ساعت درست نیاز دارند. این راهنما دربارهٔ تاریخ بناها نیست؛ دربارهٔ این است که کجا بایستید، چه ساعتی بروید و چگونه با احترام عکس بگیرید.
پیش از هر برنامهای یادتان باشد که برخی بناها، بهویژه بناهای نزدیک استانداری، ممکن است برای مرمت بسته یا زیر داربست باشند؛ ساعت بازدید و وضعیت هر بنا را پیش از رفتن بررسی کنید.
نور اصفهان را بشناسید
میدان نقش جهان تقریباً در راستای شمال و جنوب کشیده شده است و همین جهت، ساعت مناسب عکاسی از هر بنا را تعیین میکند:
- کاخ عالیقاپو در ضلع غربی رو به شرق است و نور صبح بر نمایش میتابد.
- مسجد شیخ لطفالله در ضلع شرقی رو به غرب است و سردر و گنبدش در نور عصر گرمتر دیده میشوند.
- سردر مسجد امام (مسجد شاه) در ضلع جنوبی رو به شمال است و بیشتر ساعتهای روز در سایه میماند؛ نور نرم صبح و عصر یا ساعت آبی برایش مناسبتر است.
- پلهای زایندهرود از شمال به جنوب کشیده شدهاند؛ نمای شرقیشان نور صبح و نمای غربیشان نور غروب را میگیرد.
میدان نقش جهان در ساعت آبی
دقایقی پس از غروب، آسمان رنگ آبی سیر به خود میگیرد و چراغهای میدان روشن میشوند؛ فرصتی کوتاه که نور آسمان و چراغها با هم به تعادل میرسند. این همان ساعت آبی است؛ بهترین فرصت روز برای عکسی گسترده از میدان.
از نیمهٔ شمالی میدان و نزدیک سردر قیصریه، نمای بلند میدان تا مسجد امام را در قاب بگیرید. بنای مسجد پشت سردر حدود ۴۵ درجه به سوی قبله میچرخد؛ به همین سبب گنبد کاشیپوشش پشت سردر پنهان نمیماند و کنار آن در قاب پیدا میشود. طاقهای حجرههای گرداگرد میدان هم قابهای آمادهای برای پیشزمینهاند. برای جا دادن این قابها در برنامهای کامل، یک روز کامل در میدان نقش جهان را بخوانید.
بازتاب ایوانها در حوض مسجد امام
در صحن مسجد امام، حوض بزرگ میانی آینهای برای ایوانها و گنبد است. دوربین را تا جای ممکن نزدیک سطح آب بگیرید تا بازتاب کاملتر شود و برای جا دادن ایوانها از لنز زاویهباز کمک بگیرید. ممکن است بخشی از ایوانها برای مرمت کاشیها زیر داربست باشد؛ پیش از رفتن این را هم در نظر بگیرید.

درون گنبد شیخ لطفالله
رسیدن به گنبدخانهٔ مسجد شیخ لطفالله خودش تجربهای نوری است. مسجد صحن ندارد و دالانی پیچان شما را از روشنایی میدان به نیمهتاریکی و سپس به فضایی میرساند که نور از پنجرههای مشبک پای گنبد بر کاشیها میتابد. چند لحظه صبر کنید تا چشم و دوربین به نور عادت کنند.
در مرکز گنبد شمسهای زردرنگ میدرخشد، گویی خورشید از درون گنبد میتابد؛ نقشهای پیرامون آن هرچه پایینتر میآیند، بزرگتر میشوند. مشهور است اگر در آستانهٔ گنبدخانه بایستید و به مرکز گنبد نگاه کنید، نقش طاووسی میبینید که پرتو نور، دمش را کامل میکند. دوربین را درست زیر مرکز گنبد رو به بالا بگیرید تا تقارن نقش حفظ شود و از فلاش استفاده نکنید.
برای عکس بیرونی، عصر به میدان برگردید؛ نور گرم آفتاب بر سردر و گنبد نخودیرنگ مسجد مینشیند و نقشهای اسلیمی آن را برجستهتر میکند.

عالیقاپو و چهلستون؛ اگر درهایشان باز است
این دو کاخ در نزدیکی استانداریاند و ممکن است بخشی از آنها برای مرمت بسته باشد؛ پس پیش از رفتن از باز بودنشان مطمئن شوید. اگر عالیقاپو باز بود، از ایوان ستوندارش میدان و گنبد شیخ لطفالله را در یک قاب ببینید.
سپس به تالار موسیقی در طبقهٔ بالایی عالیقاپو بروید. گچبریهای مشبک این تالار به شکل ظرفها و کوزهها بریده شدهاند و گفته میشود این قابهای تهی به پخش صدای ساز هم کمک میکردهاند. این گچبریها بسیار شکنندهاند؛ به آنها دست نزنید و وسایلتان را به دیوارها تکیه ندهید.
در کاخ چهلستون، بیست ستون چوبی ایوان در حوض بلند روبهروی کاخ بازتاب مییابند و روایت مشهور، نام «چهلستون» را به همین بازتاب نسبت میدهد. حوض در شرق کاخ است؛ پس صبح، وقتی آفتاب از پشت سرتان بر ایوان میتابد، از انتهای حوض عکس بگیرید و لحظهای را بجویید که سطح آب آرام است.

پلها در شب
پس از غروب، سیوسهپل و پل خواجو معمولاً نورپردازی میشوند و تکرار موزون طاقها بهترین سوژهٔ شبانهشان است. از کنارهٔ رود با فاصله بایستید تا ردیف طاقها کامل در قاب بنشیند، یا از درون یک طاق، طاقهای بعدی را قاب کنید. اگر رود جاری است، با نوردهی طولانی و تکیهگاهی ثابت، آب را نرم و ابریشمی ثبت کنید.
زیر پل خواجو گاهی صدای آواز اصفهانیهای خوشصدا میپیچد؛ اگر خواستید از آنان عکس یا فیلم بگیرید، اول اجازه بخواهید. داستان هر پل را در گزارش پلهای زایندهرود بخوانید.

سه قاب دیگر؛ وانک، مسجد جامع و آتشگاه
نقاشیهای کلیسای وانک
درون کلیسای وانک دیوارها با نقاشی و تزئینات زرین پوشیده شده و گنبد آبی و طلاییاش داستان آفرینش را روایت میکند. قواعد عکاسی در کلیسا و موزهٔ آن ممکن است تغییر کند؛ پیش از عکاسی از مسئولان اجازه بگیرید و فلاش نزنید. برای گشتی کامل در محله، راهنمای جلفای نو و کلیسای وانک را ببینید.

طاقهای آجری مسجد جامع
در مسجد جامع عتیق، سوژهها بالای سرتاناند: طاقهای آجری شبستانها با نقشهایی گوناگون. در میانهٔ هر چشمهٔ طاق بایستید و دوربین را رو به بالا بگیرید تا هندسهٔ آجرها متقارن ثبت شود.
منظرهٔ آتشگاه
آتشگاه اصفهان بر تپهای در غرب شهر قرار دارد که از فراز آن دشت و شهر تا دوردستها پیداست. عصر، اگر رو به شرق بایستید، آفتاب از پشت سرتان بر دشت و شهر میتابد؛ بقایای دیوارهای آجری را در پیشزمینهٔ قاب بگذارید. بالا رفتن از تپه توان و احتیاط میخواهد؛ روی دیوارهای باستانی نروید و ساعت بازدید را پیشتر بررسی کنید.

آداب عکاسی
- مردم: پیش از عکاسی از چهرهٔ افراد، بهویژه زنان و کودکان، اجازه بگیرید و پاسخ منفی را محترم بشمارید.
- مکانهای مذهبی: از نمازگزاران هنگام نماز عکس نگیرید، پوشش مناسب داشته باشید و به خواست خادمان و تابلوهای راهنما توجه کنید.
- پهپاد: پرواز هر پهپاد غیرنظامی بدون ثبت و پلاک سازمان هواپیمایی کشوری غیرقانونی است و هر پروازی باید با ضوابط این سازمان و مجوزهای لازم انجام شود؛ بیمجوز پهپاد را به پرواز درنیاورید.
- مکانهای حساس: به تابلوهای «عکاسی ممنوع» احترام بگذارید و از مراکز نظامی و انتظامی عکس نگیرید.
- تجهیزات حرفهای: اگر با سهپایه، نورپردازی یا گروه فیلمبرداری میروید، پیشتر با مدیریت بنا هماهنگ کنید.
تجهیزات و چند نکتهٔ نور
- یک لنز زاویهباز برای صحنها، گنبدخانهها و میدان، و یک لنز با فاصلهٔ کانونی بلندتر برای جزئیات کاشیها و کتیبهها کافی است.
- در فضاهای کمنور بهجای فلاش، حساسیت دوربین را بالا ببرید و دوربین را ثابت نگه دارید؛ اما هرگز آن را به گچبری، نقاشی یا کاشیها تکیه ندهید.
- فیلتر قطبی بازتاب تند نور بر کاشیهای لعابدار را مهار میکند و آبی آسمان را پررنگتر نشان میدهد.
- در نیمروز که نور تند و سایهها سختاند، به فضاهای سرپوشیده مانند بازار و شبستانها بروید و عکاسی بیرونی را برای صبح و عصر بگذارید.
- باتری و کارت حافظهٔ اضافه همراه داشته باشید تا ساعت آبی را از دست ندهید.

